اقلیم کردستان عراق

۱۲ آبان ۱۳۹۸
(رای شما: 0)
بروز شده در۱۳۹۸/۱۲/۱۳
در این مطلب با ویژگی های شهری در اقلیم کردستان عراق و موقعیت شهرسازی و شهرنشینی و هنچنین با سبک های معماری در این اقلیم آشنا خواهید شد

شهرهای اقلیم کردستان عراق در میان شهر‌های کوچک و بزرگ عراق از شرایط سیاسی و ایدئولوژیکی خاصی برخوردار است. این شرایط خاص کردستان عراق و به ویژه سه شهر بزرگ آن یعنی اربیل، دهوک و سلیمانیه را به بسترهای بسیار مناسبی برای سرمایه‌گذاری در صنعت ساخت و ساز تبدیل کرده‌اند.

لازمه سرمایه‌گذاری در یک منطقه درک درست از فرهنگ و رویکرد‌های شهرسازی آن منطقه است. به همین دلیل هم در این مقاله قصد داریم که مروری بر رویکردهای شهرسازی و فضاش شهری این اقلیم داشته باشیم.

شهرنشینی و شهرسازی در کردستان عراق

آرایش شهری کردستان عراق شامل 129 شهر می‌شود که تقریباً 78 درصد از جمعیت کردها را در خود جای داده است و تنها 22 درصد از این جمعیت در مناطق روستایی سکنی گزیده‌اند. این آمار و ارقام حقیقتی انکار ناپذیر است و نشان از سیل عظیم مهاجرت از مناطق روستایی به شهرهای کوچک و بزرگ با جمعیت‌های سرسام آور دارد. علاوه بر این، تقریباً 38/2 درصد از جمعیت شهری اقلیم کردستان در سه شهر اصلی اربیل، دهوک و سلیمانیه متمرکز شده‌اند و 40/1 درصد باقیمانده نیز در شهرهای کوچک و بزرگ این اقلیم پرکنده شده‌اند.

پراکندگی جمعیت شهری اقلیم کردستان عراق را می‌توانید در جدول زیر مشاهده کنید:

شهر

تعداد

جمعیت به درصد

بزرگ

3

38/2

کوچک و متوسط

126

40/1

کل

129

78/3

وضعیت شهرسازی در اقلیم کردستا

سبک و سیاق فضای شهری در اقلیم کردستان از یک عدم تعادل در ساختار‌های شهری رنج می‌برد که دلیل آن هم به عدم تعادل در توزیع جوامع شهری در گروه‌های حجمی و همچنین وجود یک عدم تعادل شدید در توزیع جمعیت‌های این مراکز شهری بر می‌گردد.

این عدم تعادل در توسعه شهری و فضای شهری دلایل عمده‌ای دارد که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به بی توجهی دولت حاکم بر وضع قوانین و مقررات شهری به منظور توسعه و هدایت سرمایه‌گذاری‌ها به سمت شهر‌های کوچک و متوسط در اقلیم کردستان اشاره کرد. این موضوع باعث بدتر شدن فعالیت‌ها و اقدامات شهری در شهر‌های بزرگ اربیل، دهوک و سلیمانیه شده و مشکلات عمده‌ای را به ویژه در شهرسازی ایجاد کرده است.

همه این ها دست به دست هم داده اند و در سال‌های اخیر فضای زیبای تاریخی و سنتی این شهر ها رو به زوال گذاشته و بسیار تحت تاثیر شرایط حاکم بر این اقلیم قرار گرفته است که از مهمترین آن‌ها می‌توان به حاشیه نشینی گسترده در اطراف شهرهای بزرگ اشاره کرد.

نمای سنتی اماکن عمومی و بازار شهر اربیل

ویژگی‌های شهری در اقلیم کردستان

آرایش و بافت شهر‌های اقلیم کردستان به ویژه سه شهر بزرگ آن تا حدود زیادی تحت تأثیر ویژگی‌های طبیعی منطقه مانند توپوگرافی قرار گرفته است که این موضوع در دو شهر دهوک و اربیل به وضوح قابل مشاهده است.

از سوی دیگر الگوهای سبک شهری می‌توان در تعداد بسیار زیادی از شهر‌های کوچک و متوسط اقلیم کردستان مشاهده کرد که از جمله آن‌ها می‌توان به خانه‌های شهری یک طبقه تا پنج طبقه اشاره کرد که در ساخت آن‌ها عمدتاً از آجر استفاده شده است و همین موضوع موجب افزایش سرسام آور تعداد ساختمان‌ها در بسیاری از نقاط اقلیم کردستان شده است.

به طور کلی در اقلیم کردستان و در تمامی شهرهای کوچک و بزرگ دو نوع بافت سنتی و مدرن در تضاد با یکدیگر و در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.

با سرمایه‌گذاری‌های خوب انجام شده در سال‌های اخیر توسط کشورهایی همچون آمریکا، چین و ترکیه، نمای مدرن شهرهایی همچون اربیل روز به روز در حال غلبه بر نمای سنتی آن است.

نمایی از شهر سلیمانیه

شهرسازی در گذر زمان در اقلیم کردستان

استراتژی‌ها و رویکرد‌های شهرسازی که توسط دولت حاکم بر اقلیم کردستان به کار گرفته شده است در دوره‌های مختلف زمانی بسیار متفاوت بوده است. به طور کلی استراتژی‌های شهرسازی در اقلیم کردستان را می‌توان در 5 استراتژی مختلف خلاصه کرد که در زیر هر یک از آن تشریح شده‌اند.

  • استراتژی اول از سال 1920 تا 2019 – زمین‌های مسکونی به طور جداگانه در اختیار مردم قرار داد شده است و مردم نیز با پیروی از قانون و مقررات ساخت و ساز تصویب شده توسط دولت به ساخت واحد‌های مسکونی و خانه‌های خود اقدام کرده‌اند. این استراتژی هم اکنون هم در حال پیگیری است و بسیار به ساخت خانه‌های شخصی ساز روی آورده‌اند.
  • استراتژی دوم از سال 1960 تا 2019 – شهرک‌های مسکونی در اندازه‌های مختلف توسط دولت ساخته شد که معاف از مقررات شهری و شهرداری بودند. واحد‌های مسکونی این شهرک‌ها به شیوه‌های مختلف در اختیار مردم قرار گرفتند.
  • استراتژی سوم از سال 1991 تا 2003 – شهرک‌های مسکونی کوچک و بزرگ توسط سازمان‌هایی مانند هبیتنت ساخته شده و واحد‌های مسکونی به طرق مختلفی به مردم واگذار شدند.
  • استراتژی چهارم از سال 2003 تا 2013 – شهرک‌های مسکونی با اهداف مختلف توسط شرکت‌ها و سازمان‌های خصوصی و با پیروی از قوانین و مقررات تصویب شده توسط دولت حاکم ساخته شدند.
  • استراتژی پنجم از سال 2003 تا 2019 – شهرک‌های مسکونی غیر قانونی در بازه‌های زمانی مشخصی و به ویژه در سه شهر بزرگ اقلیم کردستان شکل گرفتند و بعد از گذشت چند سال دولت با وضع قوانین شهرسازی بخصوصی درصدد سازمان دادن و توسعه این شهرک‌های مسکونی غیرقانونی برآمد.

پروژه های بزرگ ساخت و ساز در اربیل

سبک‌های معماری در اقلیم کردستان

شهرسازی و استراتژی‌های شهرسازی در اقلیم کردستان متأثر از چندین سبک معماری است. اقلیم کردستان با توجه به موقعیت جغرافیایی و سیاسی که از آن برخوردار است تحت تأثیر چندین فرهنگ و سبک معماری مختلف قرار گرفته است که از مهم‌ترین آن‌ها‌ می‌توان به سبک معماری اسلامی و عربی اشاره کرد.

در اولین نگاه به سه شهر بزرگ اقلیم کردستان به ویژه اربیل متوجه چند بافت در ساختار شهرسازی این شهر‌ها خواهید شد.

بافت‌های سنتی و قدیمی برگرفته از معماری اسلامی و بافت مدرن برگرفته از سبک‌های معماری مدرن روز از سبک‌های معماری شاخص در اقلیم کردستان هستند که بیشترین نمود را در شهر اربیل پیدا کرده‌اند.

-معماری سنتی مسجدی در شهر سلیمانیه

سبک معماری در خانه‌های مسکونی نیز تحت تأثیر دوره‌های مختلفی قرار گرفته است. در دوره رژیم بعث عمده واحدهای مسکونی توسط خود اشخاص و شرکت‌های دولتی ساخته‌ می‌شدند. در دوره بعد از رژیم بعث به دلیل بدتر شدن شرایط اقتصادی به ویژه در مناطق روستایی و شهر‌های کوچک و متوسط سیل عظیمی از مهاجرین وارد شهر‌های بزرگ اقلیم کردستان شدند که در نهایت همان‌طور که در بالا نیز به آن اشاره شد موجب شکل‌گیری شهرک‌های حاشیه‌نشین غیر قانونی شد.

سلیمانیه

شهر سلیمانیه که به لحاظ مساحت و جمعیت بزرگ‌ترین شهر اقلیم کردستان به شمار‌ می‌رود نزدیک به یک میلیون و 800 هزار نفر را در خود جای داده است. سلیمانیه به لحاظ ظاهری بسیار شبیه به شهر‌های کشور خودمان ایران است که عمده دلیل آ هم نزدیکی مردم کردستان ایران با مردم سلیمانیه به لحاظ فرهنگی و اجتماعی است.

ساختمان‌های مسکونی و بسیاری از ساختمان‌های دولتی و تجاری هنوز هم در سلیمانیه به سبک سنتی ساخته‌ می‌شوند. عمده ساختمان‌های مسکونی در شهر سلیمانیه دو طبقه تا چهار طبقه هستند و خیلی به ندرت ساختمان بیش از 4 و 5 طبقه را‌ می‌توان در این شهر پیدا کرد که البته با توجه به نیاز به مسکن، تعداد ساختمان‌های با طبقات بالا روز به روز در حال افزایش است.

در سال های اخیر ه مسرمایه گذاری های بسیار خوبی در حوزه زیرساخت‌های مسکونی و اجتماعی این شهر توسط کشور‌های مختلف صورت گرفته است.

اربیل

شهر اربیل به لحاظ تاریخی به عنوان یکی از قدیمی‌ترین شهر‌های عراق و جهان هنوز هم پابرجا است. این شهر تقریباً بیش از یک میلیون نفر را در خود جای داده است.

با توجه به سابقه تاریخی و تعداد زیادی آثار و بناهای تاریخی و دیدنی که در این شهر جای گرفته‌اند، توجه به مراتب بیشتری به اربیل معطوف شده است که این موضوع را‌ می‌توان در پروژه‌های بزرگ ساختمان سازی اخیر در این شهر دید.

 نمایی از فضای شهری اربیل

معماری اسلامی در ساختمان‌های مسکونی و عمومی همچون هتل و مساجد این شهر بسیار به چشم‌ می‌آیند. فضای شهری در کل به دو بخش سنتی و مدرن تقسیم می‌شود. بخش مدرن با توجه به نیاز‌هایی که وجود دارد روز به روز در حال افزایش است.

ساختمان‌های مسکونی نیز در شهر اربیل در دو منطقه سنتی قدیمی و تازه ساخت امروزی قرار گرفته‌اند. ساختمان‌های مسکونی جدیدی که در شهرک‌های مسکونی در اطراف شهر اربیل به بهره‌برداری رسیده‌اند عمدتاً به صورت ساختمان‌های دو تا سه طبقه و تعدادی برج مسکونی و تجاری بیش از 20 طبقه هستند.

پروژه های بزرگ ساختمان سازی در اربیل

دهوک

شهر دهوک یکی دیگر از سه شهر بزرگ اقلیم کردستان است که نسبت به دو شهر سلیمانیه و اربیل کمتر توسعه یافته است و نمای سنتی و قدیمی خود را تا حدودی حفظ کرده است و خبری هم از پروژه‌های بزرگ ساختمان سازی در این شهر نیست. دهوک به لحاظ جمعیت تقریباً 700 هزار نفر را رد خود جای داده است.

عمده ساختمان‌های مسکونی شهر دهوک دو تا سه طبقه هستند و اخیراً ساختمان‌های بیش از 5 طبقه نیز به منظور اهداف مسکونی و تجاری شروع به بهره‌برداری رسیده‌اند.

قسمت اعظم واحد‌های مسکونی شهر دهوک شخصی‌سازی و به صورت سنتی ساخته شده‌اند. در سال 2019 با توجه به افزایش نیاز گسترده به مسکن تعدادی پروژه‌های مسکونی به صورت شهرک‌های کوچک و بزرگ در اطراف شهر دهوک نیز شروع به ساخته شدن کرده‌اند.

نمایی از شهر دهوک

سخن آخر

اقلیم کردستان تاریخچه دور و درازی دارد و به دلیل نزدیکی به کشور ما ایران و همچنین داشتن ارتباط تنگاتنگ با فرهنگ عرب به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است که تأثیر آن را‌ می‌توان در سبک معماری و شهرسازی این اقلیم مشاهده کرد.

نیاز به زیرساخت‌های مختلف موجب شده است که در سال‌های اخیر پروژه‌های کوچک و بزرگ زیادی در سه شهر بزرگ این اقلیم به بهره‌برداری برسند که تا حدود زیادی چهره سنتی این شهر‌ها را تغییر داده‌اند.

شهر‌های اقلیم کردستان به دلایل مختلفی کمتر توسعه یافته‌اند و نیاز شدیدی به زیرساخت‌های مختلف احساس‌ می‌شود و همین موضوع اهمیت بازار ساخت و ساز در این اقلیم را دو چندان‌ می‌کند. هم اکنون پروژه‌های بسیار عظیمی در دو شهر اربیل و سلیمانیه در حال ساخت و یا به بهره‌برداری رسیده‌اند.

لطفا نظرات خود را به جهت بهبود در امر تولید محتوا با ما در میان بگذارید.

دیدگاه ها
user امین آشتیانی

مطالب بسیار خوب و جامعی نسبت به معرفی اقلیم کردستان عراق بود.

kargosha سندباد

سلام
با سپاس از شما