سازمان همکاری اقتصادی اِکو : با این سازمان بیشتر آشنا شوید

۲۵ فروردین ۱۳۹۹
(رای شما: 0)
نگاهی به تاریخچه سازمان همکاری اقتصادی اکو و دوره های تاریخی مهم اِکو و همچنین اهداف سازمان همکاری های اقتصادی اکو، در این مطلب با میزان موفقیت سازمان اکو و سهم این سازمان از تولید و تجارت جهانی و سرمایه گذاری خارجی آشنا خواهید شد.

هر آنچه که باید در مورد سازمان همکاری اقتصادی اِکو بدانید

هر سازمان بین‌المللی یا منطقه‌ای برای موفقیت خود به زمینه‌ها و شرایطی نیازمند است که شکل‌گیری و نهادینه شدن همکاری‌ها را تسهیل کند. از این دیدگاه عوامل فرهنگی، جغرافیایی، تاریخی، اقتصادی و سیاسی زمینه‌های همکاری کشورهای منطقه را در چارچوب اِکو فراهم کرده است.

گرایش جهانی برای پذیرش الگوی توسعه مبتنی بر اقتصاد بازار و افزایش صادرات، سبب شده است که کشورهای عضو اِکو نیز به افزایش سرعت آزادسازی اقتصادی و نقش فزاینده بخش خصوصی در توسعه اقتصادی توجه ویژه‌ای داشته باشد. روند فزاینده یکپارچگی اقتصاد جهانی و پیدایش قطب‌های تجاری در اطراف مراکز مهم اقتصادی جهان که حرکت به‌سوی یکپارچگی بازارهای اطراف این مراکز را دنبال می‌کند، موجب شده همکاری منطقه‌ای و منطقه‌ای شدن تولید و تجارت به‌عنوان ابزار توسعه پایدار اقتصادی، اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.

روندهای منطقه‌گرایی به‌ویژه برای مناطق دارای پیوستگی جغرافیایی و همگونی فرهنگی در دهه‌های اخیر تقویت شده است. کشورهای عضو اِکو نیز از این فرآیند جدا نبوده‌اند.

نگاهی کوتاه به تاریخچه سازمان همکاری اقتصادی اکو

اِکو میراث دار سازمان همکاری عمران منطقه‌ای است که در تیر ماه 1343 (ژوئن 1964) شکل گرفت. سه کشور بنیان‌گذار آن (ایران، ترکیه و پاکستان) از نظر توسعه اقتصادی و اجتماعی کم و بیش در سطح متوازن و هر سه کشور تحت نفوذ آمریکا بودند. سران سه کشور بر همکاری منطقه‌ای به‌عنوان عامل تسریع رشد و توسعه ملی و تأمین صلح و آرامش و ثبات تأکید داشتند.

پیروزی انقلاب اسلامی در ایران به حیات سازمان همکاری برای عمران منطقه‌ای پایان بخشید. از سال 1364 مجدداً ایران، ترکیه و پاکستان تلاش‌های تازه‌ای را برای توسعه همکاری‌های منطقه‌ای آغاز کردند. سازمان آر. سی. دی این بار با نام سازمان همکاری اقتصادی (اکو) دور جدیدی از فعالیت‌های خود را آغاز کرد.

تا سال 1370 این سازمان از تحرک قابل ملاحظه‌ای برخوردار نبود. پس از فروپاشی اتحاد شوروی و بروز تحولات اساسی در آسیای مرکزی و قفقاز، جمهوری‌های آسیای مرکزی، قفقاز، آذربایجان و نیز افغانستان خواستار پیوستن به اِکو شدند. پیوستن اعضا جدید به سازمان همکاری اقتصادی با توجه به فروپاشی اتحاد شوروی، نظام دو قطبی و کاهش قدرت منطقه‌ای روسیه اقدامی مؤثر برای تحرک جدید آن بود. اعضای اِکو بر ضرورت تقویت ارتباط تجاری برای تحقق اهداف اِکو تأکید کردند.

در سال‌های 1372 و 1371 بیانیه کویته (طرح عمل اکو) و بیانیه استانبول (دورنمای بلندمدت اکو) مورد تصویب قرار گرفت. پروتکل تعرفه‌های ترجیحی، حمل و نقل ارتباطات، همکاری‌های انرژی، مسائل زیست‌محیطی و طرح جامعه منطقه‌ای برای کنترل مواد مخدر از موضوع‌های مورد توجه اعضای اِکو بود. آن‌ها همانند دیگر کشورهای در حال توسعه با مجموعه وسیعی از مشکلات داخلی و خارجی برای تحقق اهداف توسعه روبرو هستند.

دوره‌های تاریخی مهم  اِکو

  1. نخست، این سازمان میراث دار سازمان عمران منطقه‌ای (آر. سی. دی) با عضویت پاکستان، ایران، ترکیه است که در سال‌های 1964 تا 1979 فعالیت داشته است. در جریان فعالیت این سازمان اهداف اساسی اعضا تحقق نیافت. در این دوره، از مشورت‌های سازمان توسعه صنعتی ملل متحد نیز بهره گرفته شد و کارشناسان این سازمان گزارش‌هایی به کشورهای عضو ارائه کردند.
  2. مرحله دوم، پس از انقلاب اسلامی ایران در سال 1979 آغاز شد. در این زمان سازمان آر. سی. دی منحل شد. سپس سازمان همکاری اقتصادی در سال 1985 راه‌اندازی شد، اما این سازمان نیز به دلایلی از جمله جنگ ایران و عراق نتوانست اقدام مهمی انجام دهد.
  3. مرحله سوم، به سال 1992 مربوط می‌شود، در این سال جمهوری‌های آسیای مرکزی و قفقاز همراه با افغانستان به عضویت این سازمان پذیرفته شدند. از آن تاریخ اِکو اعتبار بین‌المللی پیدا کرد و فعالیت‌های خود را به‌طور عمده در سه زمینه تجارت، انرژی و حمل و نقل متمرکز کرد.

در راستای سازگاری اِکو با تحولات جدید و در راستای یادداشت تفاهم 14 می 1996، وزاری امور خارجه در عشق‌آباد در رابطه با سازمان‌دهی و بازسازی مجدد اِکو توسط کشورهای عضو اکو، پیش‌نویس سند توافقنامه تجاری اِکو (اکوتا) در سال 1997 مورد بررسی قرار گرفت و در سال 2002 با برگزاری سه اجلاس کارشناسی، نهایی گردید و در دومین اجلاس وزرای بازرگانی اِکو در اسلام آباد به امضا رسید. بر اساس این توافقنامه اعضای این سازمان متعهد شده‌اند که موانع غیر تعرفه ای و شبه تعرفه‌ای را کنار بگذارند و ظرف هشت سال سطح تعرفه‌ها به استثنای کالاهای حساس و فهرست کالاهای منفی حداکثر، به 15 درصد برسد.

کارشناسان، تصویب توافقنامه تجاری اِکو (اکوتا) را نقطه عطف بسیار مهمی در توسعه روابط اقتصادی میان کشورهای منطقه اِکو ارزیابی کرده‌اند که مسیر قراردادهای دوجانبه و چندجانبه تجاری را هموار خواهد کرد. این توافقنامه زمانی اجرایی و فعال می‌شود که دست کم پنج کشور عضو آن را تائید و امضا کنند.

تا به امروز کشورهای افغانستان، ایران، پاکستان، تاجیکستان و ترکیه، این توافقنامه را به تصویب پارلمان‌های خود رسانده‌اند و با پایان مراحل تائید آن در این پنج کشور فعالیت‌ها برای اجرایی کردن اکوتا آغاز می‌شود. البته ایران به‌عنوان پیشنهاد دهنده و پاکستان به‌عنوان کشور هماهنگ کننده اکو، به دنبال تشویق و ترغیب دیگر اعضا برای پیوستن هر چه سریع‌تر به این توافقنامه هستند.

اعضای سازمان همکاری اکو

در دومین تحول سند «چشم‌انداز اِکو 2015» که در پانزدهمین نشست شورای وزیران اِکو در اول اکتبر سال 2005 در آستانه پایتخت جمهوری قزاقستان به تصویب رسید. سند چشم انداز اِکو 2015، خط‌مشی‌های کلی یک دهه آینده اِکو را در زمینه‌های مختلف تجارت، حمل‌ونقل، انرژی، بهداشت و محیط زیست تعیین نموده است. مهم‌ترین هدفی که در این سند پیش‌بینی شده است ایجاد منطقه آزاد تجاری تا سال 2015 میلادی است تا در پرتو آن اِکو به‌عنوان یک بلوک مهم اقتصادی مطرح شود. این سند فرصت مناسبی را پیشروی اعضای اِکو قرار می‌دهد تا با تلاش هماهنگ در جهت عملیاتی کردن اهداف این سند، بتوانند طی ده سال آینده این سازمان را به یک بلوک قدرتمند و تاثیر گذار تبدیل نمایند.

اهداف سازمان همکاری‌های اقتصادی اکو

بر اساس سند پایه سازمان همکاری اقتصادی، این سازمان در ابتدای امر اهدافی را برای خود تعیین کرد و با توجه به موضوع اصلی مقاله درخواست به آن‌ها اشاره شود.

  • ایجاد شرایط برای توسعه اقتصادی پایدار و ارتقا زندگی و افزایش رفاه در کشورهای عضو از طریق به کار گیری امکانات بالقوه اقتصادی و اجتماعی منطقه؛
  • انجام اقداماتی برای حذف تدریجی موانع تجاری در منطقه اِکو و گسترش تجارت درون منطقه‌ای و فرا منطقه‌ای با توجه به تجربه‌های دیگر مناطق و روندهای اقتصادی جهانی؛
  • تشویق همکاری اقتصادی فزاینده در زمینه آرمان‌های بنیادین کشورهای عضو برای تأمین نقش مهم‌تر و کمک منطقه اِکو به رشد تجارت جهانی
  • از میان بردن سیاست‌های ناعادلانه تجاری که برای همه کشورهای در حال توسعه، به‌ویژه کشورهای عضو اکو، شرایط تجاری نامساعد را ایجاد کرده است؛
  • فراهم آوردن شرایط یکپارچه شدن تدریجی و آرام اقتصاد کشورهای عضو در اقتصاد جهانی، برای تأمین مشارکت کامل‌تر آن‌ها در روند جهانی شدن اقتصاد؛
  • ارتقای همکاری منطقه‌ای فعال و کمک متقابل در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، فنی و علمی؛
  • تسریع در گسترش زیربناهای حمل و نقل و ارتباطات که کشورهای عضو را با یکدیگر و با جهان خارج پیوند می‌دهد؛
  • تهیه برنامه‌های مشترک برای توسعه منابع انسانی در منطقه اکو؛
  • تقویت بسیج منطقه‌ای برای بهره‌برداری از منابع طبیعی منطقه اِکو به ویژه منابع انرژی

میزان موفقیت سازمان اکو

لازم است در ابتدای کار میزان انسجام اقتصادی و موفقیت در اِکو را مورد بررسی قرار داد. این میزان را می‌توان بر اساس شاخص‌هایی چون مشابهت نظام اقتصادی، مکملیت اقتصادی و حجم تجارت درون منطقه‌ای مورد بررسی قرار داد:

مشابهت نظام اقتصادی

نظام‌های اقتصادی در میان اعضای اِکو تفاوت‌هایی با یکدیگر دارد. ترکیه و پاکستان دارای اقتصاد آزاد، ایران دارای اقتصاد مختلط و بازار آزاد است. شش کشور بازمانده از اتحاد شوروی همگی دارای نظام سوسیالیستی و متمرکز بوده که پس از استقلال با دشواری‌هایی برای گذار از این سیستم به نظام بازار آزاد روبرو می‌باشند. با این وصف، فشارهای جهانی شدن چنان قوی است که همه کشورها از جمله اکو، به دنبال آزادسازی اقتصاد خود از انحصار دولتی هستند.

مکمل نبودن اقتصاد کشورها

مکمل نبودن اقتصاد کشورهای اِکو را می‌توان با دو شاخص سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و سهم درون منطقه‌ای آن و الگوی تجارت خارجی کشورهای دو منطقه و سهم درون منطقه‌ای آن اندازه‌گیری کرد. صاحب‌نظران بر این باورند که غالب کشورهای اکو، اقتصاد تقریباً مشابه دارند. ایران، آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان از صادرکنندگان نفت و گاز بوده و با یکدیگر رقابت دارند. این کشورها در زمینه اکتشاف، استخراج و توسعه منابع دریایی به فنّاوری پیشرفته و سرمایه‌گذاری خارجی نیاز دارند. ترکیه، پاکستان و افغانستان از خریداران انرژی هستند؛ اما نیاز آن‌ها آن‌قدر نیست که بخش زیادی از صادرات نفت و گاز کشورهای تولید کننده اِکو را جذب کنند؛ ولی در پاره ای از زمینه‌ها به‌طور طبیعی جنبه‌های هم تکمیلی وجود دارد. تمامی اعضای اِکو از کشورهای در حال توسعه‌اند و بیشتر آن‌ها صادرکنندگان مواد اولیه و تولیدات کشاورزی هستند.

نشست سازمان همکاری اکو

سهم اِکو از تولید و تجارت جهانی و سرمایه گذاری خارجی

سهم اِکو از تولید و تجارت جهانی و سرمایه گذاری خارجی بسیار پایین تر است. به طور مثال حجم تجارت خارجی کشورهای عضو اِکو در سال 2007 به‌رغم افزایش شدید قیمت نفت حدود 512 میلیارد دلار بوده است که حدود دو درصد تجارت جهان را در بر می‌گیرد و سهم اِکو از تولید ناخالص داخلی جهان نیز حدود دو درصد است. حجم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در منطقه اِکو در سال 2007 بالغ بر 40 میلیارد دلار و سهم جهانی آن در این زمینه حدود دو درصد است. هر چند این عدد نسبت به سال‌های 2000 تا 2005 رشد چشمگیر نشان می‌دهد، ولی نسبت به پتانسیل‌های اِکو رقم پایینی است. مضافاً اینکه، اِکو برای پیشبرد فرآیند همگرایی نیاز مفرط به سرمایه‌گذاری خارجی خصوصاً در بخش انرژی و حمل‌ونقل دارد. به‌رغم آنکه مبادلات تجاری اعضای اِکو با جهان طی سال‌های اخیر رشد نسبتاً خوبی داشته است، به طوری که از 171 میلیارد دلار در 2001 به 511 میلیارد دلار در سال 2007 افزایش یافته است؛ اما تنها حدود 30 میلیارد دلار آن بین کشورهای عضو صورت گرفته است.

این روند طی ماه‌های مارس و سپتامبر 2008 نیز ادامه داشته است، به طوری که تجارت درون منطقه‌ای کشورهای عضو اِکو تنها کمتر از 6 درصد تجارت خارجی آن‌ها در این 6 ماه برآورده گردید. صاحب‌نظران معتقدند که این روند طی 17 سال اخیر نیز کم ‌و بیش بدین منوال بوده است؛ بنابراین سهم مبادلات و همکاری‌های درون منطقه‌ای این کشورها، از تجارت خارجی آن‌ها بسیار پایین‌تر است.

لطفا نظرات خود را به جهت بهبود در امر تولید محتوا با ما در میان بگذارید.

دیدگاه ها

اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت می کند…