ضمانت نامه بانکی چیست؟ بررسی انواع ضمانت نامه ها و قوانین صادق در مورد آن

۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۹
(رای شما: 0)
بروز شده در۱۳۹۹/۲/۲۹
ضمانت نامه بانکی چیست؟، در این مطلب با انواع ضمانت نامه از نظر میزان اطمینان برای ذینفع، انواع ضمانت نامه از نظر نحوه صدور، خطرات احتمالی ضمانت نامه های مستقیم برای ذینفع، مطالبه وجه ضمانت نامه و انواع ضمانت نامه های ارزی از نقطه نظر موضوعی آشنا خواهید شد.

تجارت در گستره بین المللی همیشه با اصول و قوانین خاص خود همراه است. افراد حقیقی و حقوقی در تجارت بین المللی به مانند تجارت در داخل مرزها، تحت شرایط و قوانین به صدور و استفاده از انواع ضمانت نامه های بانکی نیاز پیدا خواهند کرد. از این رو این ضمانت نامه ها که تابع قوانین و مقررات منحصر به فردی هستند، نقش بسیار مهمی را در پیشبرد تجارت بین الملل ایفا می کرد، از این رو در این مطلب از سندباد به معرفی انواع ضمانت نامه های بانکی و انواع آن ها می پردازیم.

ضمانت نامه بانکی چیست؟

ضمانت نامه بانکی چیست؟

بر اساس تعاریف ارائه شده، ضمانت نامه بانکی در واقع قراردادی است که به درخواست ضمانت خواه، بین بانک ضامن و ذینفع یا منعقد می‌شود. به موجب این ضمانت نامه، بانک بدون قید و شرط و غیر قابل برگشت متعهد می‌شود که پس از تحقق شرایط ضمانت نامه و در طول سررسید، در قبال درخواست‌های کتبی ذی‌نفع مبالغی را به او بپردازد.

انواع ضمانت نامه از نظر میزان اطمینان برای ذینفع

همان‌طور که در مقدمه نیز اشاره شد، ضمانت نامه‌های بانکی انواع مختلفی دارند. در ادامه این مبحث در مورد انواع مختلف آن بیشتر بحث شده است.

ضمانت نامه مشروط، تبعی یا قراردادی

ضمانت نامه مشروط - تبعی- قراردادی یک تعهد فرعی و ثانوی نسبت به یک طلبکار است. این تعهد بستگی به پابرجا بودن تعهد بدهکار اصلی (تعهد اولیه) و محدود به مفاد و شرایط آن تعهد است؛ بنابراین اگر بدهی اصلی و اولیه به هر دلیل (از جمله پرداخت) از بین برود این تعهدنامه (ضمانت نامه مشروط) نیز باطل خواهد شد.

ضمانت نامه مستقل، غیر مشروط یا عندالمطالبه

ضمانت نامه مستقل (عندالمطالبه) یک تعهد اولیه و اصلی (غیر وابسته به تعهد دیگر) نسبت به ذی‌نفع آن است، در این جا ضامن حتی اگر تعهد متعهد اصلی نسبت به ذی‌نفع ضمانت نامه به هر دلیل از بین رفته باشد هم چنان متعهد می‌ماند. او باید با اولین تقاضا بدون اعتراض و دفاعی بپردازد.

انواع ضمانت نامه از نظر نحوه صدور

ضمانت نامه‌های بانکی از این جهت که مستقیماً توسط بانک به نفع ذی‌نفع صادر شوند یا از طریق یک بانک واسطه صدور ضمانت نامه تحقق پذیرد، به دو دسته مستقیم و غیرمستقیم تقسیم می‌شوند.

ضمانت نامه مستقیم

در این نوع ضمانت نامه، بانک پس از دریافت تقاضای صدور ضمانت نامه از سوی مضمون عنه، ضمانت نامه خود را به طور مستقیم برای ذی‌نفع صادر می‌نماید. در حال حاضر ضمانت نامه مستقیم صادره توسط بانک‌های خارجی فقط برای قراردادهای با ارز متقاضی مجاز است. در ضمن در صورتی که ضمانت نامه مستقیم توسط یکی از بانک‌های ایرانی مقیم خارج از کشور صادر شود، در صورت تقبل مسئولیت‌های مربوطه توسط ذی‌نفع بدون مانع است.

ضمانت نامه‌های غیرمستقیم

در برخی موارد ذی‌نفع ضمانت نامه خواستار صدور ضمانت نامه از طریق بانک خاصی با بانکی در کشور خود می‌شود، که در این حالت بانک ضامن اول که به آن بانک دستوردهنده هم گفته می‌شود ضمانت نامه متقابلی را به نفع بانک مورد نظر یعنی بانک دوم صادر و ضمن آن به بانک اخیر دستور صدور ضمانت نامه اصلی را می‌دهد. بدیهی است در صورت پذیرش ضمانت نامه متقابل از سوی بانک دستور گیرنده آن بانک مبادرت به صدور ضمانت نامه می‌نماید و در غیر این صورت مراتب امتناع خود با درخواست اصلاحاتی در متن ابلاغ شده را به بانک دستور دهنده اعلام خواهد کرد.

ضمانت نامه اول را که بین دو بانک است ضمانت نامه متقابل و ضمانت نامه دوم را که بانک دوم صادر کرده است ضمانت نامه می‌گویند. ضمانت نامه مستقیم معمولاً در معاملات داخلی و ضمانت نامه غیرمستقیم در معاملات بین‌المللی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

خطرات احتمالی ضمانت نامه‌های مستقیم برای ذینفع

ضمانت نامه‌های مستقیم تحت شرایط خاص می‌توانند که خطرات مختلفی برای ذینفع آن در مقایسه با ضمانت نامه‌های غیر مستقیم داشته باشند که مهم‌ترین آن‌ها به شرح زیر است.

  1. ذینفع از صحت امضا و اصالت ضمانت نامه و رتبه اعتباری بانک‌های کشورهای خارجی و سقف مجاز کارگزاران آگاهی ندارد.
  2. عدم دسترسی ذی‌نفع به وسایل ارتباطی سریع نظیر سوئیفت، احتمال بروز تأخیر در ارسال درخواست‌ها و دریافت پاسخ‌های مربوطه و از دست دادن فرصت‌های مقرره در ضمانت نامه را افزایش خواهد داد.
  3. در خصوص مطالبه وجوه دلاری با توجه به شرایط تحریم، بی اطلاعاتی خریدار از کانال‌های وصول وجوه که بین بانک‌های کارگزار ایجاد گردیده احتمال عدم دریافت و با تأخیر در دریافت وجوه را ایجاد می‌نماید.
  4. عدم اطلاع ذی‌نفع از تعرفه‌های متداول کارمزد بانک‌های کارگزار احتمال پرداخت کارمزدی بالاتر از نرخ‌های رایج بین‌الملل را به وجود می‌آورد.
  5. عدم آشنایی با متون متنوع بانک‌های کارگزار و جنبه‌های حقوقی مرتبط با آن، ریسک پذیری ضمانت نامه‌های مستقیم را افزایش می‌دهد.
  6. در صورت وجود موانعی نظیر حکم عدم پرداخت توسط مراجع قضایی کشور ضمانت خواه، ذی‌نفع متحمل هزینه‌های سنگین حقوقی و سایر هزینه‌های سفر، مذاکرات و مشاوره خواهد گردید.

مطالبه وجه ضمانت نامه

ذی‌نفع ضمانت نامه می‌تواند کل مبلغ و یا قسمتی از مبلغ ضمانت نامه را مطالبه نماید. در این راستا، بررسی درخواست ذی‌نفع در بانک شامل موارد زیر است.

  • بررسی امضا؛ صحت امضا و هویت مطالبه کرده محرز شود.
  • نحوه مطالبه؛ مطالبه عموماً باید به صورت کتبی / تلکس رمزدار / سوئیفت / سوئیفت رمزدار / نامه سفارشی و با تأیید صحت امضا درخواست کرده توسط یک بانک صورت پذیرد.
  • محدودیت مطالبه؛ تقاضای پرداخت باید حداکثر تا انقضای سررسید ضمانت نامه، نزد شعبه‌ای از بانک که در شرایط ضمانت نامه درج شده است صورت پذیرد. هرگونه تأخیر در مطالبه وجه به عهده ذی‌نفع ضمانت نامه است.

انقضای ضمانت نامه

اگر ذی‌نفع تا تاریخ سررسید مندرج در ضمانت نامه تقاضای پرداخت ندهد ضمانت نامه منقضی خواهد شد، این مسئله بدون توجه به اینکه سند ضمانت نامه به بانک صادر کرده آن مسترد شده است یا نه صادق است.

  • پرداخت مبلغ ضمانت نامه: در صورت پرداخت قطعی و نهایی مبلغ ضمانت نامه به لحاظ مطالبه آن توسط ذی‌نفع، ضمانت نامه منقضی خواهد شد.
  • ابطال قبل از موعد: آزاد سازی یا ابطال رسمی ضمانت نامه به وسیله ذی‌نفع.

ارسال و ابلاغ ضمانت نامه

ضمانت نامه به منظور احراز اصالت آن می‌تواند از طریق بانکی در کشور ذی‌نفع به او ابلاغ و ارسال شود. برای این منظور معمولاً بانک ضامن طی سوئیفت یا تلکس رمزدار متن ضمانت نامه را به بانک محلی فوق مخابره می‌کند و بانک مذکور هم که به جز احراز اصالت پیام، هیچ مسئولیتی در ضمانت نامه مستقیم فوق ندارد آن را به ذی‌نفع تحویل می‌دهد.

انواع ضمانت نامه‌های ارزی از نقطه نظر موضوعی

ضمانت نامه شرکت در مناقصه / مزایده

شرکت‌ها و سازمان‌ها و مؤسسات دولتی معمولاً برای خرید یا فروش اموال خود از طریق مناقصه و مزایده و برای اجرای پروژه‌های خود با تأمین خدمات مورد نیاز خود از طریق مناقصه عمل می‌نمایند. اشخاص شرکت کرده در مناقصه و با مزایده  باید همراه با پیشنهاد خود ضمانت نامه‌ای به کارفرما تسلیم نمایند تا در صورت عدم انجام تعهد به نفع کارفرما ضبط شود.

ضمانت نامه حسن انجام کار تعهدات

این نوع ضمانت نامه برای تضمین انجام به موقع تعهدات مضمون عنه (ضمانت خواه) در مقابل مضمون له (ذی‌نفع) صادر می‌شود

ضمانت نامه پیش پرداخت

برای شروع عملیات موضوع پیمان، جهت تجهیز کارگاه و یا تکمیل تجهیزات معمولاً کارفرما درصدی از مبلغ قرارداد را به پیمانکار تحت عنوان پیش پرداخت در مقابل اخذ ضمانت نامه‌ای تحت همین عنوان پرداخت می‌نماید و این ضمانت نامه به مواضات پیشرفت کار و تهیه صورت وضعیت مرتباً از سوی کارفرما کاهش می‌یابد.

ضمانت نامه استرداد کسور وجه‌الضمان

کارفرما برای اطمینان از صحت اجرای کار، مبالغی را به عنوان تضمین حسن اجرای کار (وجه‌الضمان) از مبلغ ناخالص صورت وضعیت‌های پیمانکار به میزان ۱۰ درصد هر صورت وضعیت کسر کرده و در حسابی نزد خود نگهداری می‌نماید که بنا بر تقاضای پیمانکار و در مقابل ضمانت بانکی، مبلغ تضمین حسن اجرای کار را می‌تواند به پیمانکار مسترد نماید. این ضمانت نامه که توسط بانک و به درخواست پیمانکار و به نفع کارفرما صادر می‌شود به ضمانت نامه استرداد کسور وجه‌الضمان معروف است.

ضمانت نامه گمرکی

صاحبان کالاهای وارداتی برای ترخیص کالای خود در صورتی که نتوانند حقوق گمرکی مربوطه را نقداً پرداخت کنند،  باید معادل آن را به گمرک، ضمانت نامه بانکی بسپارند. این ضمانت نامه به سررسید معین مثلاً ۶ ماه، ۹ ماه و... و یا به صورت اقساطی صادر می‌شوند. ضمانت نامه گمرکی در صورتی که در سررسید مقرر واریز نشوند مشمول پرداخت خسارت تأخیر خواهد بود.

ضمانت نامه تعهد پرداخت

ضمانت نامه تعهد پرداخت از دیگر انواع ضمانت نامه‌های بانکی است. این نوع ضمانت نامه‌ها به منظور قبول پرداخت دیونی در سر رسید معین، از طرف بانک صادر می‌شوند.

قانون حاکم بر ضمانت نامه‌ها

قانون حاکم بر ضمانت نامه ها

ضمانت نامه بانکی تابع قوانین کشوری است که بانک صادر کرده ضمانت نامه در آنجا واقع شده است. ولی چنانچه طرفین ضمانت نامه توافق نمایند می‌توانند قانون کشور ثالثی را با توافق بانک‌های ذی‌ربط بر ضمانت نامه حاکم نمایند. هم چنین در صورتی که در ضمانت نامه طور دیگری تصریح نشده باشد اختلافات احتمالی بین ضامن و ذی‌نفع توسط دادگاه‌های صلاحیت‌دار کشور صادر کرده ضمانت نامه حل و فصل خواهد شد. این امر نشان می‌دهد که وضعیت قانونی هر ضمانت نامه باید برحسب مورد، به دقت مورد توجه و مطالعه قرار گیرد.

شرایط و مدارک موردنیاز جهت صدور ضمانت نامه برای اشخاص حقوقی

  • ارائه تصویر اساسنامه شرکت + آخرین تغییرات اعضای هیئت مدیره + امضاهای مجاز و محل و مرکز شرکت در روزنامه رسمی
  • تقاضای صدور ضمانت نامه با امضا و مهر مجاز شرکت به انضمام نامه ذی‌نفع و یا قرارداد منعقده با ذی‌نفع و با قید نوع، مبلغ و مدت ضمانت نامه
  • ارائه مشخصات کامل شناسنامه‌ای اعضای هیئت مدیره و ارائه تصویر اسناد مناقصه‌ای (در مورد ضمانت نامه‌های شرکت در مناقصه) تصویر قرارداد با ابلاغیه ارجاع کار، موضوع مربوط به مشخصات قرارداد و چگونگی پرداخت‌ها (در مورد ضمانت نامه حسن انجام کار و پیش پرداخت)
  • داشتن حساب و حتی‌المقدور دارا بودن گردش حساب مناسب، نداشتن چک برگشتی و تسهیلات معوق متقاضی و ضامن و اعتبار سنجی مشتریان
  • تعیین مبلغ سپرده نقدی ضمانت نامه، مبلغ ضمانت نامه، نوع وثایق و تضمینات و میزان آن‌ها، متعهدین قرارداد و ضامنین و سررسید ضمانت نامه

سخن آخر

ضمانت نامه‌های بانکی با توجه به اهمیت بالای تجارت و کسب و کارهای بین‌المللی در شرایط حال حاضر جهان، نقش مهمی را ایفا می‌کنند. ضمانت نامه‌ها را به انواع مختلفی تقسیم بندی کرده‌اند که هر یک از آن ویژگی‌ها و کاربردهای خاص خود را دارند.

لطفا نظرات خود را به جهت بهبود در امر تولید محتوا با ما در میان بگذارید.

منابع:

https://cleartax.in/s/bank-guarantee
https://www.investopedia.com/terms/b/bankguarantee.asp
https://efinancemanagement.com/sources-of-finance/bank-guarantee
https://bankingschool.co.in/loans-and-advances/bank-guarantee-fee-based-credit-facility/
https://bizfluent.com/info-8460015-types-bank-guarantees.html

دیدگاه ها

اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت می کند…