آذربایجان : بخش های غیر نفتی و تاثیر آن ها بر اقتصاد این کشور

۱۱ شهریور ۱۳۹۹
(رای شما: 0)
بروز شده در۱۳۹۹/۶/۱۳
دولت کشور آذربایجان گام های مهمی را برای کاهش وابستگی در صنایع غیر نفتی برداشته است. در این مطلب با بخش غیر نفتی آذربایجان از جمله بانکداری، مخابرات و فناوری اطلاعات، ساخت و ساز، کشاورزی و گردشگری آشنا خواهید شد.

همان‌طور که در مقاله قبلی عنوان شد، اقتصاد کشور آذربایجان با توجه به منابع نفت و گاز زیادی که دارد به شدت به این صنعت وابسته شده است. در چند سال اخیر، دولت این کشور گام‌های مهمی را برای کاهش این وابستگی در صنایع غیر نفتی مانند گردشگری برداشته است. این اقدامات باعث شده‌اند تا حدودی از وابستگی این کشور به نفت کاسته شود. این موضوع باعث تبدیل کشور آذربایجان به مقصدی جذاب برای سرمایه گذاری شده است. در این مقاله از سندباد قصد داریم به بررسی کلی شرایط صنایع غیر نفتی و تاثیر آن بر اقتصاد این کشور می‌پردازیم.

بخش غیر نفتی اقتصاد آذربایجان

اقتصاد آذربایجان هنوز وابسته به صادرات نفت و گاز است که این امر کاهش ارزش پول ملی و کاهش قیمت نفت را به دنبال دارد. گوناگونی اقتصاد یکی از اولویت‌های اصلی در سیاست‌گذاری‌های آذربایجان است. قدم‌های مثبت و قابل توجهی در راستای توسعه صنعت غیر نفتی و کاهش وابستگی به تولید و صادرات نفت و گاز برداشته شده است.

بانکداری

بخش غیر نفتی اقتصاد آذربایجان

در سال 1991 آذربایجان یک چهارچوب نهادی برای سیستم بانکداری ملی تعریف کرد و سپس بانک ملی آذربایجان در سال 1992 تأسیس شد و به نام فعلی خود یعنی بانک مرکزی جمهوری آذربایجان (CBAR) نام‌گذاری شد. در حال حاضر 30 بانک در آذربایجان وجود دارند که 2 مورد از آن‌ها در مالکیت دولت هستند.

ساختار نظارتی سیستم مالی شامل سه نهاد اصلی بانک مرکزی جمهوری آذربایجان، اداره نظارت بر بازارهای مالی (FIMSA) و شورای ثبات مالی است که تنظیم‌کننده سیاست‌های پولی در کشور و تنظیم سیستم‌های بانکداری و پرداخت هستند.

در نیمه اول سال 2016، آذربایجان یک اداره نظارت جدید به نام اداره نظارت بر بازارهای مالی تأسیس کرد که بیشتر مسئولیت‌های قبلی بانک مرکزی جمهوری آذربایجان بر عهده آن واگذار شد. اداره نظارت بر بازارهای مالی با هدف بهبود جواز دهی، تنظیم و نظارت بر امنیت بازار، صندوق‌های سرمایه‌گذاری، بیمه، نهادهای اعتباری (بانک‌ها، نهادهای اعتباری غیر بانکی و اپراتورهای پستی) و اقدامات سیستم پرداخت تأسیس شد.

بعد از تأسیس اداره نظارت بر بازارهای مالی، دیگر عملکردهای نظارتی بر عهده بانک مرکزی جمهوری آذربایجان نبود، اگرچه بانک مرکزی جمهوری آذربایجان هنوز اقدامات قراردادی خود در اقتصاد مانند آخرین گزینه برای وام‌دهی، کنترل منابع پولی، کنترل تورم، تثبیت و بهبود سیستم پرداخت را انجام می‌دهد.

شورای ثبات مالی در سال 2016 و توسط رئیس‌جمهور الهام علی‌اف تأسیس شد. هدف شورا تقویت ثبات اقتصاد خرد و دوام مالی، پایداری مالی و همچنین تعدیل سیاست‌ها در این حوزه و اجرای مؤثر اقدامات قانونی بود.

اگر سال 2016 یک آزمون واقعی برای بانک‌های آذربایجان بود، سال 2017 سال اصلاحات بانکداری، تطبیق با حقایق جدید اقتصادی و آمادگی برای رشد بیشتر بود. در این سال شرکت‌های مسئولیت محدود، شورای سوادآموزی مالی و اداره اعتباری آذربایجان تأسیس شدند.

البته باید توجه داشت یکی از نقاط عطف سال 2017، تأسیس بنیاد رسیدگی به شکایات بانکداری بود. یکی از مهم‌ترین عملکردهای این بنیاد فراهم کردن کمک عملی برای غلبه بر تفاوت‌ها و همچنین تسهیل، سرعت بخشیدن به فرآیندها بود و به این ترتیب طی اختلافاتی که بین وام‌گیرندگان و بانک‌ها بر سر وثیقه‌ها پیش می‌آمد، این بنیاد بیش از 160 مورد را به نفع مشتریان بازبینی کرد.

همزمان بعد از دوره سخت سال‌های 2015 تا 2016 بخش بانکداری تدریجاً شروع به بهبودی کرد این روند در اواخر 2017 نمایان شد؛ اگرچه جواز برخی بانک‌ها در طول سال 2017 لغو شدند. اول اینکه بخش بانکداری دوباره سود آوری خود را به دست آورد.

اوایل نوامبر 2017، سود خالص بانک‌ها بالغ بر 6/549 میلیون منات شد (حدود 48/934 میلیون دلار آمریکا)، در حالی که در سال 2016 1.7 میلیارد منات (حدود 2.8 میلیارد دلار آمریکا) ضرر و زیان به بار آمد. سرمایه کلی بانک‌ها از 1/9 میلیارد منات (حدود 2/3 میلیارد دلار آمریکا) به 1/3 میلیارد منات (حدود 3/5 میلیارد دلار آمریکا) افزایش پیدا کرد. تعداد کارمندان بانکی نیز افزایش پیدا کرد.

متأسفانه بانک‌ها هنوز درگیر غلبه بر یکی از مهم‌ترین مشکلات بخش بانکداری –که رشد مداوم وام‌های پرداخت‌نشده است- هستند. اقدامات قطعی صورت گرفته توسط بانک‌ها هنوز نتایج خاصی به دنبال نداشته‌اند. البته این حقیقت که دولت اقدامات همه‌جانبه‌ای برای مقابله با افزایش مشکل‌ها را در پیش‌ گرفته است، باعث امیدواری است که شرایط بانک‌ها و مشتریان آن‌ها در سال‌های 2018-2019 بهتر خواهد شد.

در سال 2017 وزارت دارایی، اداره نظارت بر بازار مالی (FIMSA) و خود بانک‌ها، اقدامات مختلفی در راستای تشویق به پرداخت‌های غیر نقدی انجام دادند. برای مثال، کارآفرینانی که در حوزه‌های تجارت و فراهم‌سازی خدمات عمومی مشغول بودند و گردش مالی ماهانه بیش از 20000 منات در 12 ماه متوالی داشتند، دیگر نمی‌توانستند بیشتر از 30000 منات (حدود 17000 دلار آمریکا) در هر ماه از حساب برداشت کنند. همچنین از سال 2017 اعتبارات، پرداخت جریمه‌های اجرایی، تحریم‌های مالی، مالیات‌ها، حقوق و عوارض، پرداخت بیمه، صدور وام‌ها و پرداخت بدهی‌های عملیات لیزینگ، مقرری‌ها و موارد دیگر به شکل غیر نقدی منتقل می‌شوند. کارآفرینان برای برداشت نقدی از حساب‌های بانکی خود، باید به اندازه 1 درصد از مقدار برداشت، مالیات پرداخت کنند. تمامی این اقدامات منجر به افزایش پول در حساب‌های بانکی کارآفرینان شد و در نتیجه بانک‌ها نیز پول بیشتری برای صدور وام داشتند.

پس از سال‌ها، مذاکرات درباره نیاز به ادغام بانک‌ها‌، بالاخره در سال 2017 به نتیجه رسیدند. تعداد بانک‌های ادغام‌شده، با در نظر گرفتن مذاکرات فعالی که سال قبل انجام شدند، در عمل فراتر از بحث‌ها نرفت. با این حال پارسال یک ادغام انجام شد ادغام بانک آتا و بانک توسعه کاسپیان که در سال 2017 تکمیل شد. در نتیجه بانک توسعه کاسپیان منحل و دارایی آن به بانک آتا منتقل شد.

مؤسسات اعتباری غیر بانکی (PARA) در مارس 2017 در آذربایجان پدیدار شدند. در حقیقت این موضوع یکی از اتفاقات مهم سال گذشته است، زیرا این مورد اولین بانک در تاریخ بانکداری آذربایجان است که تبدیل به یک موسسه اعتباری غیر بانکی شد.

بانک بین‌المللی آذربایجان از سال 2015 در حال احیا و بازیابی است. بزرگ‌ترین بانک کشور در سال 2017 موفق به تغییر وضعیت بدهی‌های خارجی به ارزش 3 میلیارد دلار شد. سال قبل، سال آماده‌سازی بانک‌ها پیش از طرح خصوصی‌سازی بود. پیش‌بینی می‌شود در سال 2019، بانک بین‌المللی آذربایجان، یعنی بخش اعظم سهامی که در مالکیت دولت است و توسط وزارت دارایی عمومی شد، به صورت یک جا یا تکه تکه به فروش برسد.

بخش بانکداری آذربایجان هنوز مشکلاتی دارد بانک‌ها باید اقداماتی برای ادامه افزایش اعتبارات، جذب سپرده‌ها انجام دهند. در طول سال‌های اخیر کارهای زیادی برای بهبود اوضاع این بخش انجام گرفته است. قوانین جدید تصویب و قوانین قدیمی به روز یا تکمیل شده‌اند.

همزمان بانک مرکزی جمهوری آذربایجان پیش‌نیاز کفایت سرمایه در بانکداری را از 12 درصد به 10 درصد تقلیل داده است و برای جلب اعتماد عموم به بخش مالی و کاهش دلاریزه شدن اقتصاد ملی، پوشش بیمه‌ای 100 درصد سپرده‌ها عرضه کرده است.

مخابرات و فناوری اطلاعات

بعد از بخش نفت، صنعت مخابرات بزرگ‌ترین بخش در آذربایجان است و سهم بزرگی در اقتصاد این کشور دارد. نفوذ بازار خطوط ثابت باند پهن، در طول پنج سال اخیر، رشد نسبتاً خوبی داشته است. در طول پنج سال پیش رو تا سال 2022، پیش‌بینی می‌شود که این رشد متوسط ادامه پیدا کند. تا ژانویه 2018 شرکت باک‌تله‌کام (Baktelecom) شبکه فیبر نوری «جی پو» خود را در باکو پایتخت این کشور و نواحی اطراف آن، گسترش خواهد داد. «شاخص میزان پیشرفت مخابرات آسیایی بادکام (Buddecomm)»، شاخصی است (روی یک مقیاس 0 تا 100) که تکامل نسبی مخابرات را در 34 کشور از آسیا ارزیابی و رتبه‌بندی می‌کند. آذربایجان با امتیاز 43، دارای رتبه 13 از 34 است. این رتبه، مقام ششم را در دسته «رقبای بازاری» قرار می‌دهد. پیش‌بینی می‌شود تعداد مشترکین دارای مخابرات سیار در طول 5 سال آینده تا سال 2022، به آرامی افزایش پیدا کند.

در حال حاضر چهار نسل از مخابرات سیار در دنیا وجود دارند. باور بر این هست نسل پنجم ارتباطات تا سال 2020 یا پس از آن، پدیدار خواهد شد. این شبکه‌ها سرعت انتقال داده‌های موبایلی تا 10 گیگابایت در ثانیه، یعنی 100 برابر سریع‌تر از سرعت فعلی شبکه‌های 4 جی خواهند رساند و شبکه‌های فعلی یا 4 جی که با استفاده از فناوری ‌ال تی ای (LTE) ساخته شده‌اند، سرعت را تا 100 مگابیت در ثانیه می‌رسانند.

در حال حاضر، برنامه‌های توسعه طرح‌های پایه برای استانداردهای نسل پنجم داده‌ها، در دست انجام است. به همین خاطر هنوز نمی‌توان یک تعریف دقیق از 5 جی ارائه کرد و فقط می‌توانیم درباره شبکه‌های داده پس از سال 2020 گمانه‌زنی کنیم. البته شکی نیست که استاندارد جدید به سرعت به حوزه ICT آذربایجان خواهد رسید، زیرا به نظر می‌رسد یکی از حوزه‌های مهم در آینده خواهد بود.

امروزه بخش زیادی از جمعیت آذربایجان از دسترسی موبایل‌ها به اینترنت بهره می‌برند. حدود 91 درصد از شهروندان به‌روزرسانی‌های موبایل‌های هوشمند که به ایمیل آن‌ها ارسال می‌شود را چک می‌کنند، 75 درصد از آن‌ها نیز از موبایل برای ارتباط در شبکه‌های اجتماعی استفاده می‌کنند. در حال حاضر، سه شرکت در حوزه اینترنت موبایل و بازار ارتباطات آذربایجان فعال هستند: آذِر سل، باک سل، نار (آذرفون).

ساخت و ساز

ساخت و ساز در آذربایجان

تجارت ساخت و ساز به یک بخش خیلی رقابتی در آذربایجان تبدیل شده است و چندین شرکت بومی قوی در حال فراهم کردن خدمات کیفیت بالا برای پروژه‌های مختلف، شامل توسعه مناطق مسکونی، دفاتر تجاری، هتل‌ها و غیره هستند.

عملکرد قابل توجه در این بخش را می‌توان مربوط به اثرات پایه پایین و اقدامات ضد بحران دولت دانست. در نتیجه بحران مالی جهانی، ساخت و ساز در سال 2009 به 2/8 درصد رسید. البته اقدامات انجام‌گرفته در راستای افزایش نقدینگی در بازار داخلی، بهبود آهسته سیستم رهنی و سرمایه‌گذاری دولت در این بخش، کمک کردند که ساخت و ساز به میزان 3/20 درصد احیا شود.

در ژانویه-فوریه 2014، نزدیک به 73/1 میلیارد دلار آمریکا برای اجرای کارهای ساخت و ساز در کشور استفاده شد که دارای 9/7 درصد رشد نسبت به همین دوره در سال 2013 بود.

در 1 ژانویه 2013 برنامه‌ریزی شهری و سیستم ساخت و ساز جمهوری آذربایجان وارد عمل شدند. قبل از این سیستم، قوانین ساخت و ساز در قوانین جداگانه تنظیم می‌شدند. اخیراً به خاطر کاهش قیمت نفت، شاهد کاهش تولید در بخش ساخت و ساز آذربایجان هستیم.

کشاورزی

کشاورزی در آذربایجان

آذربایجان یکی از قوی‌ترین مناطق کشاورزی از دوره پیش از شوروی بوده است. آب و هوای کشور و تنوع زیست‌محیطی امکان کشت محصولات مختلف را فراهم می‌کند. به دنبال تفکیک اتحادیه شوروی در سال 1991 و انحلال دارایی جمع ‌شده، آذربایجان سیاست رفع محدودیت را اتخاذ کرد و مجوز خصوصی‌سازی حدود 99 درصد از بخش کشاورزی را صادر کرد.

به دنبال خصوصی‌سازی املاک کشاورزی، کشاورزی آذربایجان بر تولید محصولات پرمنفعت و افزایش خود کفایی تمرکز کرد. برای مثال در دهه 1990 مزارع غلات جایگزین مزارع برنج شدند، به این ترتیب میزان تولید غلات سالانه تا 5/1 میلیون تن افزایش پیدا کرد. بر طبق اداره ملی آمار، در سال 2017، 3065100 تن غلات، 902400 تن سیب‌زمینی، 1269300 تن سبزیجات، 883700 تن میوه‌جات، 464600 تن خربزه و طالبی، 134500 تن انگور، 3598 تن تنباکو، 321300 تن چغندر قند، 7/1015 تن چای سبز در آذربایجان برداشت شد.

آذربایجان همچنان در بخش محصولات خاص و اغلب کمیاب، قوی است. به جز تولیدات پنبه، چای، تنباکو و سبزیجات، آذربایجان محصولات با ارزش دیگری شامل انگور قرمز، خرمالو و محصولات کمیاب دیگری نیز تولید می‌کند. ارزش واقعی تولیدات کشاورزی در آذربایجان به 3369/6 میلیون منات در سال 2016 رسید. اگرچه بیش از 37 درصد جمعیت فعال آذربایجان در سال 2016 در بخش کشاورزی استخدام شدند، تنها 6/5 درصد از تولید ناخالص داخلی کشور را تأمین کرد.

گردشگری

گردشگری در آذربایجان

آذربایجان به خاطر موقعیت طبیعی خود به عنوان یک جاذبه گردشگری منحصر به فرد است که با آب و هوا، گیاهان و جانوران خود، مناظر مختلفی را پدید می‌آورد. تنوع فرهنگی آذربایجان که به خاطر قرن‌ها مداخله خارجی توسط ملل مختلف است، باعث شکل‌گیری یک تصویر «افسون اروپایی در شرق» از آذربایجان شده است.

این تصویر ترکیبی از فرهنگ اسلامی، قفقاز باستان و عناصر فرهنگ اروپایی را تداعی می‌کند. در حال حاضر، تاجران بیشترین تعداد بازدیدکنندگان آذربایجان را تشکیل می‌دهند. در سال 2006 هتل‌های بومی میزبان جریان عظیم گردشگرانی بودند که از کشورهای مختلف مانند روسیه، گرجستان، ایران، امارات متحده عربی و غیره می‌آمدند. آذربایجان با هتل‌های بین‌المللی خود مانند هتل‌های چهار فصل، فیر مونت، ماریوت، شراتون، هیلتون، هالیدی این، پارک این، حیات، فرصت‌های گردشگری مهمی را به بازدیدکنندگان ارائه می‌کند.

آذربایجان دارای مکان‌های تاریخی جذاب مانند کاخ شیروان شیخ، شهر والد باکوی قدیم، خانه شیخی خان، است و در عین حال تنوع زیست‌محیطی آن، وجود گردشگاه‌های طبیعی فراوانی را ممکن کرده است. شرایط آب و هوایی کشور، امکان توسعه پیست اسکی کوهستانی، تفریحگاه ساحلی، حمام‌های معدنی و چشمه‌های منحصر به فرد آب‌درمانی مانند تفریحگاه نفتالان که ارائه‌کننده درمان‌های خاص با استفاده از نفت‌های درمانی خالص است را فراهم نموده است.

در ژانویه-مارس 2018، آذربایجان توانست پذیرای 4/629 هزار یا 4/12 درصد افراد خارجی یا بدون ملیت بیشتر نسبت به دوره مشابه در سال قبل باشد. 4/27 درصد از آنان متعلق به اتحادیه روسی،1/22 درصد گرجستان، 8/15 درصد ایران، 6/11 درصد ترکیه، 7/4 امارات متحده عربی، 9/1 درصد اوکراین، 8/1 درصد عراق، 6/14 درصد نیز شهروندان کشورهای دیگر و 1/0 درصد افراد بدون ملیت بودند.

در ژانویه-مارس 2018 تعداد بازدیدکنندگان آذربایجان که از کشورهای خلیج می‌آمدند (به جز ایران) افزایش چشمگیری داشت. تعداد کل ورودی از کشورهای خلیج 2/35 درصد افزایش داشت و بالغ بر 9/23 هزار نفر بود.

روابط تجاری خارجی

بر طبق اداره ملی گمرک در ژانویه-مارس 2018، نهادهای طبیعی و قانونی جمهوری آذربایجان با 146 کشور جهان همکاری تجاری داشتند، کالاهایی به 92 کشور صادر و از 136 کشور وارد شدند.

با احتساب ارزش نفت خام و گاز طبیعی صادر شده و ثبت‌شده در ادارات گمرکی (که امور گمرکی آن‌ها گردش کار تجارت خارجی را تکمیل نکردند) در ژانویه-مارس 2018، مجموع آن به 6/6894 میلیارد دلار رسید که میزان صادرات به ارزش 4/4703 میلیارد دلار و واردات به ارزش 1/2191 میلیارد دلار آمریکا بود و تراز تجاری مثبت به 4/2512 میلیارد دلار آمریکا رسید.

گردش کار تجارت خارجی در مقایسه با ژانویه-مارس سال قبل، به قیمت جاری 9/34 درصد افزایش یافت که در اصل 3/6 درصد شامل 3/5 درصد بخش صادرات و 7/8 درصد واردات بود.

در ژانویه – مارس 2018 فراورده‌های غیر نفتی به مقدار 4/356 میلیون دلار صادر شدند و در قیمت‌های جاری 8/34 درصد افزایش داشت و در شرایط واقعی 6/29، بیشتر از ژانویه-مارس 2018 بود.

در طول اولین ماه سال، بیشتر فراورده‌های غیر نفتی به اتحادیه روسی (8/36 میلیون دلار)، ترکیه (23 میلیون)، سوئیس (6/17 میلیون)، گرجستان (3/11 میلیون) و چین (4/4 میلیون دلار آمریکا) صادر شدند. در بین محصولات بخش فراورده‌های غیر نفتی صادر شده در ژانویه 2018، طلا (البته به شکل‌های سخت دیگر و نه به شکل مصرفی) به شکل شمش دارای اولین مقام (17 میلیون دلار) بود. رتبه دوم در این لیست متعلق به خرمالو (13 میلیون دلار) و رتبه سوم متعلق به پلی‌اتیلن اولیه (7/9 میلیون) با جرم خصوص کمتر از 94/0 است.

جالب توجه است که بر طبق دومین پیمایش سالانه PwC آذربایجان که جوانب مختلف بازارهای جغرافیایی را بررسی می‌کند، باز هم روسیه، با 76 درصد از مدیرعامل‌های داخلی که آن را تبدیل به یکی از مهم‌ترین کشورها برای پیشرفت می‌کند- در بالای نمودار قرار می‌گیرد و پس از آن ترکیه با 71 درصد در جایگاه بعدی قرار دارد. چین نیز که نزدیک به بالای نمودار است، با داشتن یکی از چهار مدیرعامل‌ها، یکی از بازارهای مهم برای رشد است.

ایالات‌متحده همچنان با 24 درصد آرا (19 درصد در سال 2015) در رتبه قبلی خود است. سپس آلمان با بازارهای جذاب در سال 2017 در رتبه پنجم و قبل از گرجستان قرار می‌گیرد. جالب است که امسال ایران به عنوان بازاری برای پیشرفت و رشد، توجه مدیرعامل‌ها را جلب نکرد (کاهش از 22 درصد در 2015 به 3 درصد در 2017).

سخن آخر

اقتصاد کشور آذربایجان در سال‌های اخیر بسیار پر نوسان بوده است که دلیل آن هم تک بعدی بودن وابستگی بسیار زیاد به نفت است. از این رو دولت در سال‌های اخیر اقدامات قابل توجهی را در راستای کاهش وابستگی به نفت به اجرا در آورده است  و تا حدودی هم موفق بوده است. در این مقاله از سندباد به بررسی بخش‌های غیر نفتی و مهم اقتصاد این کشور پرداختیم. خوشحال خواهیم شد نظرات خود را در این خصوص با ما در میان بگذارید.

لطفا نظرات خود را به جهت بهبود در امر تولید محتوا با ما در میان بگذارید.

برای شروع کسب و کار در حوزه صادرات و واردات پروفایل خود را بسازید.

دیدگاه ها

اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت می کند…