شرکت تعاونی چیست و انواع آن کدام اند؟ قوانین و نحوه تشکیل

۱۰ بهمن ۱۳۹۹
(رای شما: 0)
شرکت تعاونی چیست؟ شرکت تعاونی تولیدیو توزیعی و مصرف و کشاورزی چیست؟ قوانین و مقررات شرکت های تعاونی چیست؟ مراحل و مدارک لازم و شرایط ثبت و تشکیل تعاونی ها چیست؟

شرکت تعاونی از دیگر انواع شرکت‌های تجاری است. تعاونی‌ها تولید و تعاونی‌های توزیع دو نوع از شرکت‌های تعاونی هستند که از نظر نحوه تشکیل و قوانین حاکم بر آن تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند. در این مقاله به معرفی شرکت‌های تعاونی خواهیم پرداخت.

شرکت تعاونی چیست؟

در شرکت تعاونی نه سرمایه و نه ضمانت و اعتبار شرکا در آن تأثیر کلی دارد، بلکه تعداد زیاد شرکا مدنظر می‌باشد. شرکت تعاونی شرکتی است که به منظور بهبود وضع اقتصادی شرکا و تأمین حوائج آن‌ها تشکیل می‌شود. شرکت تعاونی از انواع شرکت تجاری است که در مقاله «معرفی انواع شرکت های تجاری به زبان ساده و مقایسه میان آنها» به آنها پرداخته شده است.

شرکت تعاونی مشارکتی است که عده‌ای از افرادی که هم‌صنف هستند یا تناسبی مشابه دارند مثلاً همسایه، دوست، خویشاوند یا همشهری هستند.

برای دستیابی به منافع مشترک، گرد هم می‌آیند و در حقیقت با کمک هم برای تهیه مسکن یا خرید مایحتاج یا کسب اعتبار وام، تعاونی درست می‌کنند، سرمایه معینی را در میان می‌گذارند و دسته‌جمعی مشکل را حل می‌کنند.

در واقع اعضای شرکت در کنار یکدیگر، جمعیتی کوچک را پدید می‌آورند که به‌عنوان مثال در تهیه کالاهای مورد نیاز اعضا، با جمع‌آوری پول جزئی که هر عضو می‌پردازد کالای مورد احتیاج اعضا را از دست اول خریداری و به همان قیمت تمام شده یا با سود خیلی جزئی به اعضا می‌فروشد.

به این طریق واسطه‌های غیر ضروری در کسب و تجارت و صاحبان مشاغل کاذب حذف می‌گردند. در شرکت تعاونی ممکن است اعضای دارای سرمایه، سهم یکسان از سود نداشته باشند اما هر عضو بدون توجه به درصد سهامش، یک رأی دارد و نسبت سهام به رأی وجود ندارد.

شرکت تعاونی، متکی به اعضاء است نه به سرمایه

در مواردی که دستگاه‌های دولتی در تأسیس تعاونی، شریک شوند؛ ظرف مدتی که با موافقت طرفین درضمن عقد شرکت، تعیین خواهد شد؛ سهم سرمایه‌گذاری دولت به تدریج بازپرداخت و صددرصد سرمایه به تعاونی تعلق خواهد گرفت.

انواع شرکت‌های تعاونی از نظر فعالیت

شرکت‌های تعاونی را به سه نوع تولیدی، توزیعی و تولیدی - توزیعی دسته بندی کرده‌اند که در زیر به هر یک از آن‌ها پرداخته شده است.

تعاونی‌های تولید

شامل تعاونی‌هایی است که در امور مربوط به کشاورزی و دامداری، دامپروری، پرورش و صید ماهی، شیلات، صنعت، معدن و مانند اینها فعالیت می‌کنند.

تعاونی‌های توزیع

تعاونی‌های توزیع مربوط به تأمین کالا و مسکن و سایر نیازمندی‌های روستاییان و عشایر و کارگران و کارمندان از نظر گرفتن سهمیه کالا و حمایت‌های دولتی و بانکی و سایر حمایت‌های مربوط به امور تهیه و توزیع اولویت دارند.

تعاونی تولیدی و توزیعی

تعاونی تولیدی و توزیعی شرکتی است که فعالیت آن هم به صورت توزیعی است و هم به صورت تولیدی که شرکت تعاونی تولیدی و توزیعی نامیده می‌شوند.

شرکت تعاونی چیست و انواع آن کدام اند؟ قوانین و نحوه تشکیل

انواع شرکت‌های تعاونی از نظر عضویت

شرکت‌های تعاونی را علاوه بر فعالیت از نظر نحوه عضویت اعضای آن نیز تقسیم بندی می‌کنند که در زیر به آن پرداخته شده است.

شرکت تعاونی عام

شرکت تعاونی عام شرکتی است که عضویت در آن برای همه آزاد است. تعداد اعضاء در این نوع از شرکت‌های تعاونی می‌تواند حداقل ۵۰۰ نفر و بر اساس نوع تعاونی که وزارت تعاون تعیین کرده است مشخص می‌شود.

شرکت تعاونی خاص

شرکت تعاونی خاص شرکتی است که عضویت در آن برای گروهی خاص مانند کارگران، دانشجویان، کشاورزان، زنان، پزشکان، وکلای دادگستری، اعضاء هر صنف و مشاغل خاص و مانند اینها با رعایت شرایط آزاد تعیین می‌شود.

بیشتر بخوانید: شرکت نسبی چیست و ثبت آن چگونه است؟ تفاوت شرکت نسبی با تضامنی در چیست؟

انواع شرکت تعاونی از نظر گرایش

شرکت‌های تعاونی از نظر صنعت و حیطه کاری در چند دسته زیر قرار می‌گیرند.

  • کشاورزی
  • صنعتی
  • معدنی
  • خدماتی
  • مسکن
  • فرش دستباف
  • تأمین‌کننده نیاز تولیدکنندگان
  • تأمین‌کننده نیاز مصرف‌کنندگان اعتبار
  • حمل و نقل
  • تولیدی - توزیعی
  • تأمین نیاز صنوف خدماتی
  • مصرف آموزشگاهی
  • عمرانی

سرمایه شرکت تعاونی چقدر باید باشد؟

در خصوص سرمایه و تأمین آن در انواع مختلف شرکت‌های تعاونی قوانین و مقرراتی وجود دارد که در زیر مهم‌ترین آن‌ها آورده شده است.

  • هر تعاونی وقتی ثبت و تشکیل می‌شود که حداقل یک سوم سرمایه آن تأدیه شود و در موردی که به صورت غیر نقدی است تقویم شده باشد.
  • در شرکت‌های تعاونی باید لزوماً تمام یا حداقل 51 درصد سرمایه به وسیله اعضاء در اختیار شرکت تعاونی قرار گیرد.
  • کلیه دستگاه‌های دولتی و عمومی و سایر نهادهای عمومی نمی‌توانند به عضویت در شرکت تعاونی درآیند. اما می‌توانند از راه وام بدون بهره یا هر راه مشروع دیگر اقدام به کمک در تأمین و یا افزایش سرمایه شرکت‌های تعاونی کنند بدون آن که به عضویت در تعاونی درآیند.
  • در مواردی که دستگاه‌های دولتی در تأسیس شرکت‌های تعاونی شریک می‌شوند ظرف مدتی که با موافقت طرفین در ضمن عقد شرکت تعیین خواهد شد سهم سرمایه‌گذاری دولت به تدریج بازپرداخت و صد در صد سرمایه به تعاونی تعلق خواهد گرفت.
  • سهم اعضا در تأمین سرمایه شرکت‌های تعاونی برابر است مگر مجمع عمومی تصویب کند که برخی از اعضاء سهم بیشتری تأدیه کنند که در این صورت حداقل و حداکثر سهم‌ها باید در حدودی باشد که وزارت تعاون متناسب با نوع و تعداد اعضاء تعاونی‌ها تعیین می‌کند.
  • سرمایه شرکت تعاونی نامحدود است و حداقل و حداکثر خاصی در قانون برای آن تعیین نشده است.
  • در شرکت تعاونی نیز مانند شرکت سهامی سرمایه شرکای به قطعات مساوی به نام سهم تقسیم می‌شود.
  • در شرکت تعاونی سهام با نام است و برخلاف شرکت سهامی در این شرکت سهام بی‌نام وجود ندارد.
  • در هیچ صورتی، میزان سهام یک عضو نمی‌تواند از یک هفتم کل سرمایه شرکت تعاونی تجاوز کند.

منابع تأمین سرمایه شرکت تعاونی کدام است؟

منظور از سرمایه تعاونی‌ها در واقع دارایی‌هایی هستند که هنگام تأسیس یا افزایش سرمایه به تعاونی اختصاص داده می‌شود. این دارایی‌ها از دو منبع عمومی و خصوص تأمین می‌شوند.

منبع عمومی در واقع آن است که توسط دستگاه‌های دولتی و عمومی و سایر نهادهای عمومی از طریق وام بدون بهره یا دیگر روش‌های مشروع تأمین می‌شود. منبع خصوص هم شامل اشخاص حقوقی و شرکت‌های تجاری می‌شود.

مجمع عمومی شرکت تعاونی چگونه است؟

طبق ماده ۲۱ هر تعاونی وقتی ثبت و تشکیل می‌شود و از کلیه اعضا با نمایندگان تام الاختیار آن‌ها به‌صورت عادی و فوق العاده تشکیل می‌شود و هر عضو بدون در نظر گرفتن تعداد سهام، دارای یک حق رأی است.

هیئت‌مدیره شرکت تعاونی

اداره امور تعاونی برعهده هیئت‌مدیره‌ای مرکب از حداقل سه نفر و حداکثر هفت نفر عضو اصلی و تا یک سوم اعضای اصلی و اعضای علی‌البدل می‌باشد. ولی برای تعاونی‌های بزرگ در مقابل هر چهار صد نفر، یک نفر می‌تواند به اعضای اصلی هیئت‌مدیره و یک نفر به اعضای علی‌البدل افزوده شود به شرطی که تعداد اعضا از 15 نفر بیش‌تر نشود.

تشکیل و ثبت تعاونی‌ها

برای تأسیس شرکت تعاونی، وجود حداقل هفت نفر عضو ضروری است. پس از تشکیل مجمع عمومی عادی و انتخاب اعضای هیئت‌مدیره، این هیئت مکلف است فوراً نسبت به ثبت شرکت اقدام کند.

شرکت تعاونی توسط هیئت مؤسس تأسیس می‌شود و پس از آن از کسانی که شرایط عضو شدن را دارند دعوت می‌کند.

هیئت مؤسس پس از تهیه طرح و اساسنامه و دیگر مشخصات تعاونی اقدام به دریافت موافقت نامه تشکیل تعاونی از وزارت تعاون می‌کنند و پس از دریافت اجازه نامه ثبت شرکت تعاونی از وزارت تعاون، شرکت را ثبت می‌کند، پس از آن پروانه تأسیس شرکت تعاونی به‌وسیله وزارت تعاون صادر می‌شود.

اولین هیئت‌مدیره منتخب شرکت تعاونی، مکلف است پس از اعلام قبولی با انجام تشریفات مقرر نسبت به ثبت تعاونی اقدام کند. اعضای شرکت در جلسه مجمع عمومی عادی، اعضای هیئت‌مدیره و بازرس‌های شرکت تعاونی را انتخاب می‌کنند.

شرایط لازم برای ثبت شرکت تعاونی

شرکت تعاونی حداقل با ۷ نفر عضو می‌تواند تأسیس شود که شرایط قانونی را برای عضویت در شرکت‌های تعاونی داشته باشند که می‌توان به چند مورد زیر اشاره کرد.

  • تابعیت جمهوری اسلامی ایران
  • نداشتن ممنوعیت قانونی و حجر
  • خرید حداقل سهام در اساسنامه
  • نوشتن درخواست برای عضو شدن در تعاونی
  • دادن تعهد برای اینکه مقررات تعاونی را رعایت کند
  • در شرکت‌های تعاونی مشابه عضو نباشد.
  • شرایط اختصاصی در هر تعاونی وجود دارد.

مدارک لازم برای ثبت تعاونی‌ها

مدارک و مستندات زیادی به منظور ثبت شرکت‌های تعاونی لازم خواهد که در زیر به آن‌ها اشاره شده است. هر یک از مدارک زیر باید در چهار نسخه تهیه شود.

  • صورت جلسه‌ی تشکیل مجمع مؤسس و اولین مجمع عمومی عادی و اسامی اعضا و هیئت‌مدیره‌ی منتخب و بازرسان و مدیرعامل شرکت
  • اساسنامه‌ی مصوب مجمع عمومی
  • درخواست کتبی ثبت
  • طرح پیشنهادی و ارائه‌ی مجوز وزارت تعاون
  • رسید پرداخت مقدار لازم التأدیه‌ی سرمایه
  • مدارک دعوت اولین جلسه‌ی مجمع عمومی عادی
  • موافقت‌نامه‌ی تشکیل شرکت یا اتحادیه

انحلال شرکت تعاونی

شرکت‌های تعاونی در موارد زیر منحل می‌شوند.

  • تصمیم مجمع عمومی فوق العاده
  • کاهش تعداد اعضا از حد نصاب مقرر و عدم جیران تا سه ماه
  • انقضای مدت تعیین شده در اساسنامه و در صورت عدم تمدید مدت توسط مجمع عمومی
  • توقف فعالیت بیش از یک سال بدون عذر موجه
  • عدم رعایت قوانین و مقررات مربوطه پس از سه بار اخطار کتبی در سال بوسیله وزارت
  • تعاون
  • ورشکستگی

قوانین شرکت‌های تعاونی

شرکت تعاونی در زمینه‌های مختلف قوانین و مقررات خاصی دارد که در ادامه خلاصه‌ای از مهم‌ترین این قوانین آورده شده است.

  • حداقل ثلث سرمایه شرکت تعاونی باید نقداً پرداخت شود.
  • هیئت مؤسس باید حداقل دو ثلث سهام را خریداری یا تعهد کند.
  • سهام شرکت تعاونی با نام و غیر قابل تقسیم است و بهای آن باید نقداً پرداخت شود.
  • در مجمع عمومی شرکت تعاونی هر شریک فقط یک رأی دارد.
  • اداره شرکت تعاونی بر عهده هیئت‌مدیره‌ای است که طبق قانون تجارت و قانون شرکت‌های تعاونی و اساسنامه شرکت انتخاب می‌شود.
  • شرکت‌ها و اتحادیه‌های تعاونی دارای شخصیت حقوقی مستقل هستند.
  • دولت موظف است در شرایط مساوی در اجرای طرح‌ها و پژوهش‌های خود اولویت را به بخش تعاونی بدهد.
  • تعاونی‌ها الزاماً دارای تابعیت ایرانی هستند.
  • تعاونی‌ها ممکن است به‌صورت تعاونی تولید یا تعاونی توزیع فعالیت نمایند.
  • تعاونی‌ها می‌توانند برخلاف سایر شرکت‌های تجاری اتحادیه تشکیل دهند.

شرکت تعاونی غیر فعال چیست؟

این شرکت‌ها در واقع آن دسته از تعاونی‌هایی هستند که به دلایل مختلف نظیر مسائل و مشکلات مالی، حقوقی، اجتماعی، مدیریتی و اقتصادی، راکد و غیرفعال بوده و بسیاری از آنها مشمول انحلال قانونی هستند. این شرکت‌ها عبارت از موارد زیر هستند.

  • شرکت‌هایی که به ثبت رسیده اما از ابتدا هیچ‌گونه فعالیتی را آغاز نکرده‌اند.
  • آنهایی که پس از ثبت، توقف فعالیت بیش از یک سال بدون عذر موجه داشته‌اند.
  • مواردی که وظایف اجرایی‌شان مربوط به یک مقطع زمانی خاص بوده و اکنون کارکرد خاصی ندارند.
  • شرکت‌هایی که بیش از سه ماه با کاهش تعداد اعضاء از حدنصاب قانونی مواجه شده باشند.
  • تعاونی‌هایی که فاقد سرمایه لازم برای ادامه عملیات باشند.
  • واحدهایی که تعطیل و فاقد فعالیت تشخیص داده شوند.
  • شرکت‌هایی که طبق تصمیم مجمع عمومی فوق العاده منحل شده اما هیئت تصفیه آنها مشخص نشده باشد.

شرکت تعاونی مصرف چیست؟

تعاونی مصرف شرکت ایرانی است که از مشارکت گروهی خاص از افراد هم‌صنف به منظور دستیابی به منافع مشترک که از این طریق واسطه‌های غیرضروری در کسب و تجارت و صاحبان مشاغل کاذب حذف می‌شوند.

قانون بخش تعاونی در راستای پیشگیری از تمرکز و تداوم ثروت، پیشگیری از انحصار، احتکار، تورم، اضرار به غیر در سال ۱۳۷۰ شمسی به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید. تعاونی مصرف کارمندی و تعاونی مصرف کارگری دو نوع اصلی از شرکت‌های تعاونی مصرف هستند.

سخن آخر

شرکت تعاونی یکی از انواع شرکت‌های تجاری است. این شرکت بر اساس نحوه تشکیل، نحوه عضویت و زمینه فعالیت به انواع مختلفی تقسیم بندی می‌شود. هر یک از این انواع تعاونی قوانین و مقررات خاص خود را دارند.

 

دیدگاه ها

اولین نفری باشید که نظر خود را ثبت می کند…